АМЕРИKА НОВИ РИМ 2

AMERIKA NOVI RIM 2

19 novembra 2018

Piše: Branko Radun

Amerika i Rim su primeri brzog teritorijalnog širenja kroz niz sukoba niskog i visokog intenziteta. Možemo reći da su u neprekidnoj ekspanziji. Ova dva duboko militarizovana društva su u skoro neprekidnim sukobima sa drugim državama. U vezi oba ova imperijalizma se odavno vodi debata o njihovoj prirodi. Tako su rimski istoričari i političke vođe tvrdile, poput američkih patriota, da oni ratuju samo u samoodbrani i da vode samo pravedne ratove. Takve ideološke (samo)obmane su odbačene od većine objektivnih analitičara oba “republikanska imperijalizma”. Taj odbrambeni imperijalizam je bio zaista odbrambeni samo u početnim fazama istorije ovih država.

Treba zapaziti da se oba društva trude da svoje ratove usklsde sa sopstvenom “puritanskom” etikom, pa makar to bilo formalno i dvolično simuliranje pravde. Zato se i (ne)svesno potiskuju činjenice koje govore o brutalnom makijavelizmu njihove spoljne politike i ratova koje vode. To nam pokazuje kako su njihove politike smesa ideološkog idealizma (“pravedni rat”) i pragmatičnog imperijalizma. Obe komponente i ideološka matrica „oslobodilaca“ „ujedinitelja sveta“ sa jedne i surovi imperijalizam u praksi sa druge strane čine dve strane medalje istog novčića.

Da bi opravdali neki rat stari i novi Rimljani sve čine da steknu prednost prema drugoj državi i da kada je za to njih povoljno dobiju zadovoljavajući povod za rat. Stvaraju sistem formalnih i neformalnih saveza, naročito oko jačih država, tako da svaka povreda suvereniteta ili interesa njihovog saveznika može da bude povod za rat. Ukoliko im trenutak odgovara. Isto tako svojom agresivnom politikom, i politikom podrške slabijim državama (“ravnoteža snaga”) pa i separatističkim snagama unutar država ugrožavaju stabilnost vitalnijih država. A ove ugrožene njihovim sistemom saveza, podrškom “opozicionim” grupama u društvu (etničke, verske, klasne i političke), ekonomskim i drugim merama stežu obruč i tako izazivaju ratnu rakciju ovih konkurentskih država. Na taj način je uvek drugi koji izaziva i započinje rat.

Osim toga Rim-Amerika su kao političke zajednice su kompleksni i u njima postoji uvek oni krugovi koji su za rat i oni koji su protiv njega. Da bi dobili podršku za rat vojno-politička elita koja ima različite interese za vođenje rata (ideološke, lične, političke, grupne, poslovne i sl.) mora dobiri podršku političke i društvene javnosti. Zato se primenjuje rafinirana manipulacija javnosti koja mora biti na kraju ubeđena da je rat i pravedan i koristan i da će se brzo doći do pobede. U rimskom i američkom društvu je rat kompleksno slaganje različitih interesa ključnih lobija i kombinacija različitih ideoloških stavova. Tako je rat šansa za privredno širenje, za bogaćenje najviše uskog kruga moćnika, ali i koristi da jedan znaćajan broj ljudi. Rat podržavaju oni koji bi imali koristi od rata ili oni koji podozrevaju od određene zemlje. Tako je rimska i američka granica uvek bila izvor sukoba i militarizma tih društava. Isto tako rat je i platforma jedinstva oko koje se okupljaju različiti slojevi i političke grupacije. Naročito ako se završi trijumfom što je posebna kategorija kod Rimljana i Amerikanaca.

Iako Rimljani i Amerikanci nisu vodili klasične verske ratove, elemenat verskog je bitan u njihovim društvima. Religija ili njoj bliski stavovi daju motivaciju, opravdanje i svrhu ratu. U samom činu objave rata i kod jednih i kod drugih je bilo elemenata religijskog i simboličkog, ali je često nerazlučivo da li politika koristi religijsku retoriku za svoje ciljeve ili je obrnuto. Uglavnom kako vekovi prolaze sve je više u pitanju ovo prvo, ali nikad pa ni u vreme dekadencije ne treba potceniti ni značaj tradicije (u značajnoj meri “sekularizovana”). Ono što je bitno je da je ono “kasnije” shvatanje rata proisteklo iz rane religijske tradicije i etike. Velike religijske i ideološke deklaracije o ratu i miru su u kasnijim vremenima često bili formalni okviri i retoričke figure, ali to sigurno nisu bili na početku istorijskog razvoja. Sledeći svoje shvatanje sveta – koje izvire iz religije – po kojoj se božanski blagoslov i pomoć mogu dobiti samo za formalno pravedne poduhvate, pa tako i ratove – oni i vode “samo” pravedne ratove. A pošto je pravedni rat odbrambeni rat ili rat kojim se pomaže savezniku u nevolji, oni su tako manevrisali politički da bi protivnika naterali da napadne njih ili njihove saveznike i štićenike, pa tako dobili povod za “oslobodilački” rat. Takvim formalnim ispunjavanjem religijske etike jedne juridičke tradicije se postiže opravdanje pred božanstvom, pred sopstvenom javnošću, ali ponekad se vrši značajan uticaj i na međunarodno javno mnjenje. Stoga je nasušna potreba da svaki rat podvedu pod “pravedan” i “moralno neophodan”. Nije reč samo o propagandi već i o uklapanju vojnih i drugih političkih akcija u religijsko-ideološki okvir i njegove vrednosti.

Rimljani i Amerikanci su skloni religijskom i ideološkom sinkretizmu jer sa lakoćom usvajaju kultove onih društava koje pokoravaju i na taj način ih asimiluju, a svoju kulturu pretvaraju u multikulturni politeizam, ali osnovne vrednosti ostaju manje više nepromenjene. Tako je rasprava da li je rimska ili američka kultura multikulturna ili monokulturna zapravo bespredmetna – osnovne postavke su “naše” a ostalo može kao uticaj moda da dođe iz celog sveta. To ne narušava osnovni identitet političke zajednice izgrađene oko ideje republike koja se neprekidno širi dok ne postane “svet”, barem ne ugrožava u prvo vreme.

Rodoljubive priče i legende (“patriotic tales”) iz rimske i američke istorije govore o građansko-vojničkim vrlinama heroja rane republikanske istorije. Nasuprot pričama o vrlim građanima-vojnicima koji su spremni da život daju kao patriote, su zli tirani i njhove sluge. Priča o Tarkviniju “oholom” koji je postao simbol monarhijske tiranije protiv koje su ustali rimski patriciji i plebejci i pobunom ustanovili republiku, i priče o silovanim ženama uvaženih građana spada u onu propagandu koju su gajili i Amerikanci u vreme svoje borbe protiv engleskog kralja “ludog tiranina”. Crno bela optika koja na jasnim osnovama odgaja nove generacije i to čini vezivno tkivo “republikanske imperije”.

Latinski savez je nastao kao vojni odbrambeni savez više seoskih zajednica sa ciljem zaštite od okolnih suseda, a tako je nastala i Amerika kao vojni savez 13 kolonija. Kao što je rimski savez imao problema i padova, tako je i američki doživljavao krize pa i raspad koji je bio prevaziđen ratom Severa i Juga. Borba Rima sa Samnitima izgleda kao borba Amerike sa Indijancima i meksikancima. U oba slučaja su se sukobili sa militantnim, ali primitivnim i podeljenim plemenima koji su živeli u velikoj plodnoj ravnici koja će postati žitnica najmoćnije države. Kada su poraženi separatisti unutar Saveza i ugušen otprot divljih plemena oni se svom snagom bacaju na širenje granice, i na ogranizavanje i kolonizovanje zaposednute teritorije. To je vreme konstituisanje republike u solidnim granicama koji omogućavaju sledeći stepen – republikanske imperije.

Ratovi protiv Pira a kasnije protiv Kartagine su pokazali da rimska građanska vojska može da se nosi sa moćnim profesionalnim vojskama antičkog sveta, a tako i Američka milicija se pokazala ako ne superiorna a ono sigurno ravnopravna u sukobima sa visokoobučenim vojnicima imperijalne Engleske, Španije i Nemačke. Ratovi “uništavanja neprijatelja” u kojima se stvaraju velike vojske koje su sposobne da vode duge ratne operacije daleko od kuće počinju u postnapoleonovskoj i postaleksandrovskoj epohi. Veliki vojni geniji poput Aleksandra i Napoleona ne bi bili mogući da nisu imali razvijene urbane civilizacije koje su mogle mobilistati i opremiti ogroman broj vojnika. No pravi naslednici “romantičnih heroja” Aleksandra i Napoleona su bili proračunati i sistematični Rimljani i Amerikanci.

Glavni rivali u borbi za svetsku moć su im bili Germani i Kartaginjani. Svetski ratovi su izbacili iz “velike igre” ostale rivale – na kraju su ostali samo oni. Posle Drugog punskog rata koji ima elemente koji podsećaju na Drugi svetski rat (Hanibalova “Kana” i ponovo obnovljena Hitlerova kroz blickrig) imamo dominaciju Rima u sredozemlju i Amerike na globalnom planu. Grčka i Evropa su bile “oslobođene” da bi posle shvatile da su zapravo okupirane od njima bliske imperijalne civilizacije. Evropa je kao i Stara Grčka u vreme helenizma bila bogata i uzvišena kultura a Amerika kao i Rim urbana civilizacija koju organizuje imperijalna mašinerija. Evropa je prošlost kao i tada što je grčki svet polisa tonuo u marginu i međusobice. Pokušaji stvaranja saveza u modern vreme poput EU ili među antičkim grčim polisima nisu ništa promenili. Evropa i Grčka su bile prošlost i palicu su predali svojim agilnijim, agresivnijim i bogatijim “rođacima” sa zapada. A ako neko ne bude razumeo svetskoistorijsku promenu biće zgažen i uništen kao Kartagina u Trećem punskom ratu ili Korint u to vreme. Tako će otprilike proći i Nemačka ako bude opet sanjala “evropsku dominaciju”.

(Vidovdan)

KOMENTARI



Ostavite odgovor

Vaša adresa e-pošte neće biti objavljena. Neophodna polja su označena *