Koje su najznačajnije srpske bitke u Srednjem veku do 1371. godine

Koje su najznačajnije srpske bitke u Srednjem veku do 1371. godine

24 februara 2014

bitSasvim sigurno srpsku srednjovekovnu istoriju obeležile su dve svima znate bitke – Marička bitka 1371. i Kosovska bitka 1389. godine. Smatram da su ove bitke prevazišle po značaju srpsku nacionalnu istoriju jer da su Turci zaustavljeni na Marici ili makar na Kosovu, možda bi se turska najezda u Evropi zaustavila mnogo pre Beča, sa daleko bezazlenijim posledicama po istorijski razvitak srpskog, ali i mnogih drugih evropskih naroda.

Ali, u ovom kraćem tekstu, sa veoma kratkim obrazloženjima, napisaću zbog čega sam ove bitke izdvojio u ovom izboru. Naravno, od vas očekujem vaše dopune kako objašnjenja o ovim, tako i predloge drugih bitaka koje vi smatrate značajnijim.

Bitka na Tari 1150. godine

Prva velika bitka koju su Srbi vodili bila je ona na Tari 1150. godine, u blizini današnjeg Valjeva. Raški veliki župani od velikog župana Vukana počeli su da se osamostaljuju od Vizantije, a glavni oslonac postaje Ugarska. Veze Srba sa Ugarima ojačane su ženidbom slepog kralja Bele II za ćerku velikog župana Uroša I, princezu Jelenu.

Sredinom XII veka Vizantijom je vladao car Manojlo I koji je preduzeo ofanzivu prema Srbima i Ugrima. Na čelu Srbije bio je veliki župan Uroš II. Bitka na Tari je bila veoma žestoka, u njoj su učestvovali i car Manojlo I i veliki župan Uroš II, a završena je pobedom Vizantinaca i dovođenjem Raške u veoma tešku poziciju. Veliki župan Uroš II postao je vizantijski vazal i sve do velikog župana Nemanje, raški vladari bili su u dubokoj senci tada mnogo moćnije Vizantije.

Bitka kod Pantina 1168. godine

Prvi veliki srpski vladalac u srednjem veku, čovek koji je značajem svojih dela prevazišao i u dubokoj senci ostavio sve svoje prethodnike na srpskom prestolu, pa je često domaća istoriografija njih zanemarivala i počinjala preglede i sinteze naše istorije od njega bio je – veliki župan Nemanja. Bitka kod Pantina, jednog sela na Kosovu i Metohiji, desila se 1168. godine i u njoj je veliki župan Nemanja potukao Vizantince koji su išli na to da vrate na presto svog vazala, najstarijeg brata velikog župana Nemanje, velikog župana Tihomira. Bitka je završena pobedom velikog župana Nemanje i pogibijom velikog župana Tihomira, koji se, prema jednoj verziji, udavio u reci.

Nakon ove bitke veliki župan Nemanja se učvrstio na prestolu, ali su mu tek sledila iskušenja. Jedno vreme proveo je u ropstvu u Carigradu, kod cara Manojla I, ali je uspeo da posle izlaska ojača i značajno proširi Rašku sve do Vranja i obala Jadranskog mora obuhvativši prvi put neke značajne kulturne centre pod Vizantijom. Ovde pre svega mislim na Kotor, koji je bio izuzetno važan grad za srpsku srednjovekovnu državu.

Bitka na Klokotnici 1230. godine

U ovoj bici Srbi nisu direktno učestvovali, ali je njen ishod imao izuzetno značajne reperkusije po srpsku državu. U ovom sukobu sukobili su se epirski despot Teodor I, koji je 1224. godine uspeo da zauzme Solun, drugi po značaju vizantijski grad, i proglasio se za cara i car Jovan II Asen, koji je sanjao o vizantijsko-slovenskom carstvu sa dominacijom bugarske dinastije. I jedan i drugi vladar bili su pretendenti na obnovu Vizantije i zauzeće Carigrada koji se od 1204. do 1261. godine nalazio pod okriljem Latinskog carstva. Do bitke na Klokotnici najznačajniji vladar na Balkanskom poluostrvu bio je car Teodor I, čiji je zet za ćerku, kraljicu Anu, bio kralj Radoslav. Za razliku od većine Nemanjica, kralj Radoslav vodio je veoma jednostranu politiku. On se oslanjao samo na jednog saveznika. Koliko je preterao u svojoj grkofiliji možda najbolje pokazuju podaci da se potpisivao kao “Duka”, a ne kao “Nemanjić”, da je pisao grčkim jezikom i da se za pojašnjenja nekih dogmatskih pitanja pravoslavne crkve obraćao ne arhiepiskopu Savi I, nego njegogovom velikom protivniku, arhiepiskopu Dimitriju Homatijanu. Porazom Epiraca u sukobu na Klokotnici, car Jovan II Asen postao je najmoćniji činilac u srpskom okruženju. Kralj Radoslav izgubio je svoj oslonac oličen u caru Teodoru I, a srpska vlastela ga je zbacila u pobuni 1233. godine i dovela na vlast kralja Vladislava. Naravno, kralj Vladislav je svoj oslonac pronašao u caru Jovanu II Asenu, oženivši se njegovom cerkom, kraljicom Beloslavom.

Bitka kod Peći 1291. godine

Tatarska najezda na Bugarsku 1241. godine ostavila je trajnu posledicu na Balkanskom poluostrvu – cepkanjem i decentralizacijom moćne države cara Jovana II Asena nestala je dominacija nekog izuzetno jakog faktora u regionu. Takva situacija potrajala je dosta dugo, a to je omogućilo Srbiji da ojača i u doba kralja Milutina krene u osvajanja na jugu.

Sukob kod Peći bio je veoma značajna pobeda kralja Milutina. U njoj je kralj Milutin potukao Tatare i njihovog bugarskog vladara, kneza Šišmana. Uvertira u ovaj sukob bile su borbe kralja Dragutina za očuvanje njemu izuzetno bitnog Braničeva od bugarskih velikaša. Zajedničkim snagama kralj Milutin i kralj Dragutin sačuvali su Braničevo, ali je usledio snažan tatarsko-bugarski napad u kome je njihova vojska opljačkala mnoge srpske oblasti. Kralj Milutin je u bitci kod Peći pobedio tatarsko-bugarsku vojsku i krenuo u snažnu protivofanzivu ka Vidinu, sedištu kneza Šišmana. Umesto zauzeća Vidina, odlučio se za diplomatske poteze. Tatarskom kanu poslao je svog sina, princa Urosa III, a svoju ćerku, princezu Anu, udao je za sina kneza Šišmana, kneza Mihaila Šišmana.

Bitka kod Velbužda 1330. godine

Možda i najznačajnija bitka od svih koje sam ovde uvrstio. Ova bitka je usledila kao posledica dinastijskog rata između cara Andronika II i njegovog unuka, cara Andronika III, u Vizantiji. Ovaj rat vođen je nakon iznenadne smrti cara Mihaila IX, sina cara Andronika II. Kao saveznici cara Andronika II pojavili su se kralj Uroš III i car Mihailo Šišman. Kralj Uroš III bio je u obavezi da pomaže cara Andronika II, s obzirom da je nasledio obaveze od svog oca, kralja Milutina, koji je 1299. godine sklopio izuzetno značajan ugovor o savezništvu sa svojim budućim rođakom, carem Andronikom II, a i izvesno vreme je proveo u izgnanstvu u Carigradu. Zato ga je pomagao, ali ne tako žestoko. S druge strane, car Mihailo Šišman pomagao je žestoko cara Andronika II, ali ništa manje žestoko nije bio ni uz cara Andronika III, kada je promenio stranu. Rat je završen 1228. godine porazom cara Andronika II, koga je car Andronik III naterao da se zamonaši. Odmah zatim usledile su borbe između cara Andronika III i cara Mihaila Šišmana, koji se nadao da će potući Vizantiju i preoteti joj značajne teritorije. Budući da nisu postigli značajnije uspehe u međusobnom ratu, car Mihailo Šišman i car Andronik III odlučili su se da zajedničkim snagama napadnu Srbiju.

Trebalo je da istovremeno napadnu Srbiju sa istoka i sa juga, ali je vizantijski napad sa juga izostao. U velikoj bitci kod Velbužda srpska vojska je do nogu potukla Bugare, a car Mihailo Šišman je poginuo. Od tog trenutka Srbija je i zvanično postala najznačajniji činilac na Balkanskom poluostrvu u naredne dve i po decenije. U bitci se, kao vojskovođa, naročito istakao princ Dušan.

Ništa manje zanimljive nisu ni posledice bitke kod Velbužda. Postoji svedočanstvo prema kojem su bugarski feudalci tražili od kralja Uroša III da postane njihov car, ali je on to odbio dovevši na presto svog sestrića, cara Ivana Stefana. Ovaj slabašni vladar nije sastavio ni godinu na prestolu u Velikom Trnovu, s obzirom da ga je bugarska vlastela zbacila proglasivši za cara Jovana Aleksandra, u doba kada je kralj Uroš III bio zauzet unutrašnjim borbama u Srbiji.

Prilično umerena politika prema Bugarima uticala je na to da prestiž kralja Uroša III padne u očima srpske vlastele, koja se sve više okretala mladom princu Dušanu, koji se pokazao kao veoma nadareni vojskovođa kod Velbužda. Kralj Dušan došao je na vlast već 1331. godine i on je odmah krenuo u osvajanja, ali ne na istok, na račun Bugara, nego na jug, prema vizantijskim posedima. Kralj Dušan je uspostavio veoma dobre odnose sa carem Jovanom Aleksandrom. Oženio se bugarskom princezom Jelenom. Očekivao je da će u Bugarima imati saveznike u predstojećem ratovanju sa Vizantijom. Ruku na srce, ti saveznici mu nisu bili ni potrebni jer ih je našao u pretendentu na vizantijski presto Jovanu Kantakuzinu, nekadašnjem saradniku cara Andronika II.

KOMENTARI



Ostavite odgovor

Vaša adresa e-pošte neće biti objavljena. Neophodna polja su označena *