Razlozi propasti Ravnogorskog pokreta i zbog čega su njegovi pripadnici proganjani i lovljeni kao divlje zveri

Razlozi propasti Ravnogorskog pokreta i zbog čega su njegovi pripadnici proganjani i lovljeni kao divlje zveri

26 септембра 2013

dru-drazaPiše: Aleksandar Nedić

Poneseni emocijama, nacionalnim ponosom i buntom protiv nepravde i sile slobodaraski srpski narod je 27.marta 1941. poništio nemački pakt o nenapadanju. Pučem je smenjena Vlada, zbačeno Namesništvo i proglašen za kralja maloletni prestolonaslednik Petar. Ovakva pučistička ali i narodna odluka imala je za posledicu nemački napad na kraljevinu Jugoslaviju i brzi slom jugoslovenske vojske u Aprilskom ratu. Jugoslavija je tada rasparčana a srpskom narodu zaprećeno biološko istrebljenje.

Osnivanje organizacije otpora koja je nosila pun i potpuno opravdan naziv Jugoslovenska Vojska u Otadžbini (JVuO) je bila nužna potreba i želja srpskog naroda koji nije skrštenih ruku prihvatao okupaciju i ropstvo. Svesni malih snaga i mogućih i jasno zaprećenih represija u slučaju oružanih napada na okupatora prve gerilske grupe su planirale napade samo kada se za to stvore uslovi i verovatnoća u uspeh. Samo u slučaju preke potrebe, kada okupator vrši teror nad stanovništvom, rekviziciju ili radi lične odbrane gerilci su predviđali oružane akcije. Vođa gerilaca Draža Mihailović je planirao akcije tek kada se veliki i moćni saveznici približe, dovoljno oslabe neprijatelja i pod borbom vežu glavninu okupatorskih snaga. Tek u takvim uslovima gerilske grupe bi imale potpun uspeh u akciji a represije oslabljenog i demoralisanog okupatora izbegnute. Drugi planirani cilj gerilaca bio je da u trenutku odstupanja neprijatelja uspostavi vlast i nastavi okupacijom prekinuti stari državni poredak do povratka kralja i vlade iz inostranstva. Takav plan delovanja bio je u potpunosti u skladu sa realnim stanjem i prilikama u okupiranoj zemlji.

Nemačkim napadom na Sovjetski Savez naglo je došlo do promene situacije na terenu jer su komunisti po naređenju Kominterne doneli odluku o hitnom podizanju ustanka u Srbiji. Došlo je do nekoliko, na žalost neuspelih pregovora lidera oba pokreta na kojima je sve nestrpljivijim komunistima predočena nespremnost gerilskih grupa za preuranjeni ustanak i ogroman rizik od mogućih okupatorskih represija. Komunistima je bila važnija direktiva iz Moskve od nemačke odmazde i mogućih srpskih žrtava. Ubistvom dvojice žandarma 7.jula 1941. u Beloj Crkvi započela je najveća srpska tragedija. Komunisti su računali na emocije srpskog naroda koji je brzu kapitulaciju posle Aprilskog rata doživljavao kao nacionalnu sramotu, uz to duboko je mrzeo iz ranijeg rata dobro poznatog okupatora i imao nerealna uverenja da ima dovoljno snage za borbu i pobedu. Ustanak je planuo, podstaknut narod se digao i više mogućnosti za povratak u mirno stanje nije bilo. U takvim okolnostima Draža iako duboko svestan rizika bio je prinuđen da prihvati od komunista nametnut ustanak i pokrene svoje gerilske grupe u oružanu borbu. Posledice ove ustaničke avanture bile su strašne. Kasniji događaji su dokazali ispravnost Dražine ideje o odlaganju ustanka na tada mnogo jačeg neprijatelja kada su izgledi u uspeh bili nerealni. Nemci su masovnim streljanjima teško kaznili i u crno zavili celu Srbiju. Time je započela tragedija srpskog naroda a masakri i sistematsko uništavanje nisu prestajali sve vreme rata. U teškim ratnim danima izgubljeno je na stotine hiljada srpskih života. JVuO je na svoj način i nažalaost neuspešno pokušavala da zaštiti srpski narod i spreči zločine. Ravnogorski pokret i JVuO su na kraju doživeli potpuni vojnički neuspeh a razlozi takvog ishoda su mnogobrojni.

UNUTRAŠNJI UZROCI

Posle Aprilskog rata nastupilo potpuno rasulo vojske.Veliki broj oficira i vojnika je zarobljen i interniran je u zarobljeničke logore. Zemlja je bila razorena, opustošena i rasparčana. Mnogi oficiri koji su izbegli zarobljavanje i internaciju pritajili su se i pasivizirali smatrajući da su kapitulacijom prestale obaveze prema datoj zakletvi i Otadžbini. U porušenoj Srbiji nastupili su teški dani okupacije koja je donela i mnoge oskudice.

U tako teškim uslovima mnogi rodoljubi koji se nisu mirili sa okupacijom odlazili su šumu i priključivali se gerilskim grupama Draže Mihailovića. Formirani su sa malobrojnim raspoložvim starešinskim kadrom prvi četnički odredi na teritorijalnom principu. Jedinice koje su formirane na teritorijalnom principu nikada nisu preterano mobilne što je za ozbiljnije operacije bila velika prepreka. Borci koji su naučili da se uvek nalaze u blizini svojih domova teška srca su i nevoljno odlazili u druge udaljenije krajeve vođeni strahom za svoje ostavljene i nezaštićene porodice. Takvi borci su teško i sa nepoverenjem prihvatali nepoznate novopristigle starešine i svaku komandnu promenu. To duboko usađeno nepoverenje prema nepoznatim ljudima pa tako i prema oficirima je stara boljka srpskih seoskih sredina. Raspoloživi oficiri koji su u početku pristizali na teren i formirali borbene grupe često su istu doživaljavali kao lično vlasništvo pa je promena komandnog kadra često bila propraćena nezadovoljstvom a ponekad kritična. Smeniti nekog starešinu i postaviti na njegovo mesto drugog često je izazivalo otpor i neprisatajanje. I to je deo srpskog nasleđa još iz hajdučkih vremena koja se teško menjala. Mnoge starešine su sebe doživljavale kao harambaše iz minulih vremena, svoje grupe kao ličnu vojsku a povereni teren kao svoj pašaluk. Ukrupnjavanjem jedinica i prekomandama novopridošli oficiri sa višim činovima često su obavljali zadatke na nižim komandnim zadacima što je često stvaralo mnoge nesporazume.

Bilo je i neselektivnog prijema vojnika sa sumljivom prošlošću i namerama. Neodgovorno i nasilnničko i uz to nesankcionisano ponašanje pojedinaca stvaralo je ponekad negativnu sliku kod lokalnog stanovništva. Otuda je u redovima bilo ubačenih komunista, okupatorskih špijuna, provokatora i raznih smutljivaca.

Hroničan nedostatak profesionalnog i kvalitetnog komandnog kadra kao i loša međusobna saradnja komandanata dodatno je zabrinjavala Vrhovnu komandu i Dražu. Česti zahtevi i naređenja da se uspostavi sloga i koordinisan zajednički rad potvrđuju Dražinu zabrinutost zbog ovakvih pojava. General Mihailović se nalazio na čelu jedne heterogene i decentralizovane vojne organizacije u kojoj nije uvek bilo moguće ostvariti punu kontrolu nad potčinjenim jedinicama.

Zbog lične netrpeljivosti, rivaliteta, nesloge i izostanka saradnje mnogi dobijeni zadaci nisu završavani na vreme i u potpunosti. Tako su nepovratno propuštane mnoge prilike za konačni obračun sa neprijateljem.

Važno je pomenuti da je oficirima pre rata zabranjivan bilo kakav politički rad pa je među njima postojalo veliko neiskustvo u pravilnom procenjivanju političkih prilika u zemlji, okruženju i svetu.

SPOLJNI UZROCI

Uspostavljanjem radio veze sa kraljem, izbegličkom vladom i savezničkom komandom započeta je saradnja sa saveznicima. Uskoro su stigle i prve vojne misije koje su slale izveštaje o stanju na terenu svojim komandama. Saradnja sa sve brojnijim misijama bio je zadovoljavajući. Saveznička pomoć u opremi i naoružanju je pristizala ali ne u količinama koje su bile potrebne. Draža je ipak odvraćao i ponekad nepristajao na izvršenje savezničkih zahteva za akcije u kojima je postojao realan rizik od velikih nemačkih odmazdi nad civilnim stanovništvom. Savezničke misije se nisu obazirale na takve rizike i često su po naređenju svojih komandi zahtevali na izvođenju akcija koje su za posledicu imale velike nemačke odmazde. Misije su svoje radio izveštaje o izvedenim akcijama dostavljale u svoju komandu u Kairu. Posebnu ulogu u kairskoj komandi imala je Uprava za specijalne operacije (SOE) u koju su se vešto ubacili britanski levičari. Njihov zadatak je bio da sve primljene izveštaje sa terena prefabrikuju i pripišu partizanskom pokretu. Tako ipsravljeni izveštaji u kojima su partizani označeni kao jedini izvršioci akcija stizali su u glavnu savezničku komadu. Zbog toga je stvorena potpuno drugačija slika o pripadnicima JVuO, uloga partizanskog pokreta istaknuta a četnički uspesi nepravedno njima pripisani.

Na Teheranskoj konferenciji postignut je sporazum između Čerčila i Staljina o podeli interesnih sfera posle rata i tada je sudbina kraljevine Jugoslavije zapečaćena. Po tom sporazumu Jugoslavija je ušla u sovjetsku interesnu zonu a time je partizanski pokret naglo dobio na značaju. Od te konferencije vojna pomoć je usmeravana drugoj zaraćenoj strani, partizanima što je dovelo do promene stanja na terenu. Monarhistički pokret Draže Mihailovića više nije uživao podršku britanske komande.

Konačan i najteži udar JVuO je doživeo posle nekoliko kraljevih proglasa iz Londona. Mladi kralj pod pritiskom saveznika ispunio je njihove zahteve i prvo doneo odluku o smeni Draže Mihailovića sa položaja ministra vojnog i glavnokomandujućeg JVuO, potom je poslao proglas o rasturanju JVuO sa naredbom da svi borci pristupe u partizansku vojsku i na kraju u proglasu povodom oslobođenja Beograda oktobra 1944. priznao je Tita kao jedinog vođu narodne vojske. Draža je još jedino polagao nade u Ameriku koja se nije slagala sa Čerčilovom politikom prema zemljama Balkana. Ipak na političkom planu sve je bilo kasno a donesene odluke velikih sila ma koliko one bile nepravedne, nerazumne i pogubne za srpski narod nisu izmenjene.

GRAĐANSKI RAT

Iz istorije dobro je poznato da je građanski rat najbrutalniji oblik ratovanja u kome nevoljno učestvuje kompletno neboračko stanovništvo. Građanski rat zahvata celu teritoriju zemlje i nema jasne razgraničenja niti pozadinu. Niko nije izuzet ni pošteđen. Ni jedna zaraćena strana nema apsolutnu kontrolu na zaposednutim terenima a u čestim pokretima vojske ponekad je stanovništvo ostvaljano bez zaštite. Sve strane u građanskom ratu su ubeđene u ispravnost svoga pokreta sve one koje su pripadali drugom pokretu smatrali su za izdajnike i prema njima i naklonjenom stanovništvu često nije bilo milosti. Tada po pravilu najviše strada civilno stanovništvo i njihova dobra. To je glavna tragedija svih građanskih ratova.U takvim okolnostima uvek su moguće nekontrolisane i samovoljne osvetničke i zločinačke akcije pojedinaca ili grupa.

Tako je bilo i u građanskom ratu u Srbiji koji je odneo hiljade civilnih života i napravio ogromne materijalne štete. Što je najgore u Srbiji je sem okupatora i njihovih lokalnih pomagača iz redova raznih nacionalnih grupacija (muslimanska milicija, balisti, mađarska dobrovoljačka žandarmerija…) u građanskom ratu je učestvovalo nekoliko oružanih formacija. Sem pripadnika JVuO i partizanskog pokreta učestvovali su i četnici Koste Pećanca, Srpska Državna Straža, Srpski Dobrovoljački korpus, Ruski Zaštitni korpus…..

Od svih ovih formacija samo pripadnici JVuO i partizanskog pokreta su se borili protiv okupatora a ostali delovali u njegovoj službi!

Dok su ravnogorcu stupali u borbu protiv okupatora radi oslobođenja Otadžbine, zaštite monarhije i povratka starog društvenog uređenja uz maksimalnu zaštitu civilnog stanovništva partizani su imali sasvim suprotne ciljeve. Oni su stupili u borbu po nalogu Kominterne sa ciljem da nanesu zajedničkom neprijatlju što više žrtava i oslobode zemlju. Ipak primarni cilj komunista bio je bio sprovođenje boljševičke revolucije, promena društvenog poredka i zbacivanje monarhije pri tom ne mareći na civilne žrtve i želje većine srpskog naroda.

ODNOS PREMA OKUPATORU

Komunisti su do danas sve svoje snage ulagali u dokazivanju izdajničkog delovanja JVuO i njihove saradnje sa okupatorom. Istina je sasvim drugačija, a sukobi JVuO sa okupatorom nisu prestajali tokom celog rata. Režimski istoričari godinama nisu saopštili koji su gradovi u Srbiji bili oslobođeni i od koga. Niko od njih neobjašnjava otkud toliko broj pripadnika JVuO u zarobljeničkim logorima u Grčkoj, Nemačkoj i Norveškoj. Kako to da navodni saradnici završe u Mauthauzenu, Banjici, Pavlos Milosu ili Striju. Otkud istovremena poternica za Dražu i Tita u istom iznosu nagrade. Nema odgovora ni za sve nemačke ofanzive i operacije protiv JVuO. Zar se saradnici tako tretiraju.

Prema Italijanima u njihovoj okupacionoj zoni odnos je bio znatno drugačiji. U narodnom ustanku u Crnoj Gori istovremeno su napadnute mnoge italijanske kasarne ali posle italijanske kontraofanzive više velikih akcija protiv italijanskih trupa nije bilo. Italijani su sprečavali ustaške zločine u tzv. Nezavisnoj državi Hrvatskoj i često pomagali srpskom narodu što je uzrokovalo drugačiji odnos. Osim toga u akcijama protiv komunista pomoć u oružju nije izostajala. Četnici su ovu ,,saradnju,, prihvatali kao nužno zlo i samo kada je za to imalo potrebe. Dakle ta sradanja je bila isključivo taktičke prirode posebno što Italijani nisu vršili teror, rekviziciju i progone stanovništva kako se to događalo u nemačkoj okupacionoj zoni. Italijani čak nisu sprovodili ni drastične antijevrejske mere kao što su to radili Nemci pa su u njihovoj zoni mnogi Jevreji iz drugih krajeva našli spas i utočište. Kapitulacija Italije 1943. i predaja svog naoružanja partiznaima dokazuje da prave saradnje sa JVuO nije ni bilo.

Jedan od običaja rata bili su i privremeni prekidi borbenih dejstava kada to odgovara svim zaraćenim stranama. Obustave ratnih dejstava na određeno vreme nikako ne znači paktiranje ili saradnja sa neprijateljem. Upravo ovakvi prekidi borbe iskoristili su saveznici i partizani kao dokaz saradnje JVuO sa okupatorom zaboravljajući pri tom sve neprijateljske operacije, deportacije i hapšenja pristalica.

ZAKLJUČAK

JVuO je tragično izgubila rat protiv na više frontova. U želji da zaštiti srpski narod od istrebljenja, oslobodi zemlju i vrati monarhiju izgarala je duge četiri ratne godine. Na žalost u novoj svetskoj podeli za nju i jugoslovensku monarhiju više nije bilo mesta. Gubitkom dinastije i monarhističkkog sistema vlasti izgubljena je narodna izvorna dinastija a na njeno mesto došao je čovek iz belog sveta za kojeg verujemo da je Hrvat iz Zagorja. U krvlju generacija stvarana Srbija u novom komunističkom društvu svedena je na teritoriju pre balkanskih ratova. Posledice poraza osetila je i naša Crkva koje je izgubila svaki uticaj na državu i društvo uopšte. Dobar deo srpskog naroda je tako postao bezbožnički i ateistički.

Sve je bilo odlučeno van bojnog polja a JVuO je žrtvovana uz ogromne gubitke. Prestankom rata pripadnici JVuO su još dugo proganjani i lovljeni kao divlje zveri. Po završenom ratu, dakle kada su postojali uslovi za utvrđivanje individulane krivice i pravednog suđenja izvršeni su mnogi masovni zločini bez ikakvog suđenja na Zelengori, kod Zidanog Mosta, Kočevskog Roga i na drugim nebrojenim gubilištima. Oni koji su preživeli hapšenja na montiranim procesima su osuđivani na smrt i dugodišnju robiju bez utvrđene lične krivice. Obračun sa ravnogorcima bio je surov i krvav. Ubijeni su bacani u jame ili masovno zakopavani na nepoznatim mestima bez prava da ih familije sahrane po Božijim i ljudskim zakonima. Ravnogorcima je uskraćeno pravo i na smrt dostoju čoveka. Takav odnos prema pobeđenom i i već mrtvom neprijatelju nisu imali ni okupatori. Borci JVuO iako pravno rehabilitovani skupštinskom odlukom o izjednačavanju oba pokreta ka antifašistička i dalje u našem društvu nose epitet ,,narodnih neprijatelja i reakcije,, Živih pripadnika pokreta skoro da više i nema a za društveno priznanje njihovih zasluga danas je suviše kasno. Ono što bi društvo trebalo da učini je potpuna rehabilitacija radi njihovih potomaka. Za srpsko društvo to je važno kao dokaz da država ne zaboravlja one koji su nekada prolivali krv za njenu slobodu i čast.

(Srpski kulturni klub)

KOMENTARI



Оставите одговор

Ваша адреса е-поште неће бити објављена. Неопходна поља су означена *



ИНТЕРМАГАЗИН НА FACEBOOK-u