СМЕРНИ МОНАХ И СЛУГА СРПСКОГ ЈЕЗИКА: Момир Војводић – четири године од смрти

SMERNI MONAH I SLUGA SRPSKOG JEZIKA: Momir Vojvodić – četiri godine od smrti

14 marta 2018

Momir Vojvodić, posvećenik pesničkog poslanja i poslušanja srpskog jezika, kosmetski prognanik i pogorelac, i srčan i britak, i buntovan i blag, nadasve darovit i marljiv, i milostiv i nepomirljiv, i ironičan i samopodsmešljiv, vasceli svoj život posvetio je srpskom jeziku i poeziji.

Podvižnik i pesnički samotvornik, sazidao je milozvučni jezički hram, sabrao bescen-srpsko jezičko blago, sačuvao treperenje ćirilice, obasjao zatamnjene tragove drevnosti, obeležio silovitom samoglasnom molitvom otadžbinski seobni hod.

Uporni tragalac za čudesnom osećajnom rečju, za onom jednom jedinom kojom će izraziti bit postojanja u srži pesme, graditelj reči, bogomdani pesnik čije je pero dozivalo skrivene reči iz nevidnine i neznani, iz tamnine, iz nepremerja besanice, naslućivanja jezičkog izvorišta, iz onostranog, a one su nalik zlatokrilim utvama sletale na njegov otvoreni dlan i same se iz korena govora razlistavale u granu pesme.

A ta pesma Momirova živi je jezički svedok i suzarnica i krstilište, divokletija i čuvarnica, zakrilnica i samodrža…. pesma se Momirova razgranala iz troznačnog/trojedinog božanskog znaka, iz dubine prajezika-pragovora serbskog i neugasivim, nekolebljivim i nesmirajnim plamenovima vinula se ka vrhovima poetskog/jezikoslovnog iskaza.

Pesma Momirova postala je središnja žiža pamćenje, opomena nesmireno- nesmirajnog buntovničkog usklika; usmerena i premerena hodočasničko pravoslavnom putanjom  sa krstom molitve, kroz poetska zaveštanja i Svetoga Save i Despota Stefana Lazarevića; Pesma koja je probranim i prosijanim samoglasnim jezičkim obiljem otelotvorila  celovitu sliku nacionalnog udesa leksičko-snovidnovnim pesničkim vencem. I koja je do zadnjeg ispisanog slova o srpskom postradanju i izgibeniju, bila u neprestanoj polemici sa grozomornim javljem.

U sadejstvu sa tragizmom kolektiva Momir Vojvodić  je do zadnjeg životnog trena ispisivao zavetno pesničko slovo, tragao za najpotpunijim iskazom,  prizivom iz nasleđa pesmotvorio jezičku svetlost, ovekovečivši spoznajno-nacionalno-istorijski prostor jezičkom molitvom. Ta gotovo psalmična melodija sabrala je najtajnije istine duhovnog našeg bića, mene i promene, vere i nevere, klonuća i uzlete, poraze i pobede, iskušenja i odolevanja. Ta reč – suđenica oduvek je bila sudbinsko usmerenje, ta reč

Porodila je:

uverenje da smo tek slog reči i da smo zrno u klasu bića jezika, jezgro u košuljici beskraja, uzdah, ushit duhovnih povezanosti, da  smo plamen u snazi vatre, karika u lancu istovetnosti i istorodnosti, da smo punoća i boja, celina urasla u jeziku i jezikom…. da smo i pitanje i odgovor mogućeg opstanka na usudnim prostorima, u duhovnim visinama, a realno isuviše očigledno – u ponorima – osnova je poetike srpskog pesnika Momira Vojvodića.

Svaka njegova reč, svaka pesma, pesma strasna i gromoglasna, njegov zaneseni i zanosni rodoljubivi deseterački jauk, njegova“ bugarštica sebra uz frulu od rebra“(kako nosi naziv jedana njegova pesma),poj, tužbalica…izlio se kroz pojačani jezički intenzitet, kroz magijsku zvučnu energiju.:“ Dižem kupu vina za Oca i Sina/ I Svetoga Duha- ispod jarkog ruha/,/U kom zemlja čeka potonjeg čoveka/Ispod Prokletija- srpskih ukletija,/ /sa kojih se beli orao ne seli,/Nego sa dve glave motri Polje slave,/Uz tužaljku sebra na fruli od rebra.“

Stvaralačka raspetost pesnika poistovetila se sa ovovremenim krstom na kome raspinju srpski narod, srpski jezik i svetosavlje, preobražena u rodnu melodiju.Samoglasna  rodna melodija sačinjena od tla, nade i vere, koja je po roditelju srpskog jezika Vuku“Tvrdo čekanje onog o čemu se nadamo“, nesvesno je preuzela zvučnu matricu maternje melodije.

Momir je celog sebe raspevanog neštedimice darovao srpskom jeziku i srpskom pesništvu, i nakon svakog ukoričenog stiha, strofe, soneta…govorio je:“Sanjam knjigu još nenapisanu,/ Koju često pišem u snovima/U njoj moju sudbu opisanu/moje krvi svetlećim slovima./U snovima knjigovidim pevam…žar milujem dlanovima golim…

Obeskućenik i razbaštinjenik

Biografske odrednice pesnika Vojvodića, izgnanika, metohijskog pogorelca,  monaha srpskog jezika, izgananika, obeksućenika i razbaštinjenika, istovremeno su i biografske odrednice srpskog naroda, odrednice koje iz ličnih prerastaju u pesničke, čineći da svaka njegova knjiga predstavlja jedinstvenu fresku, obredni znak u slavu Roda, u čast jezika srpskoga, u uzletu poetskog iskaza.

Momir Vojvodić je rođen 18.februara 1939.godine u Ponoševcu kod Đakovice, da bi od dvije godine postao metohijski pogorjelac, izgnanik, obeskućenik, razbaštinjenik, izbjegav na očevoj ruci, u zlom proljeću, uz Rugovu i Čakor, opet u Moraču, sudbinsku uteknicu,(srpski zbjeg), u kojoj ga čeka vječnik – moračke zemlje aršin“.

Osnovno školovanje završio je u Gornjoj i Donjoj Morači, gimnazijsko školovanje završio je u Nikšiću i Peći, a studije književnosti na Filološkom fakultetu u Beogradu.

Bio je član Matice Srpske – Novi Sad.

Imenovan od Radovana Karadžića za senatora Republike Srpske.

Narodni poslanik u Vijeću građana SRJ-e od 1992., do 1997.godine.

Prevodio je sa ruskog jezika Ljermontova, Jesenjina, Belu Ahmaduljinu, Puškina, Cvetajevu, Bloka, Pasternaka, Ahmatovu, Mandeljštama, Zabolockog, Brodskog, Kuznjecova, Viktora Bokova, Sergeja Glavjuka.

Umro je 10.marta 2014.godine i sahranjen u Morači.

Prve pesme objavio je u gimnazijskim danima.

Već samim naslovima pesničkih knjiga Vojvodić je označio sudbinsku sliku, sačuvavši je snagom poetskog iskaza i poetske veštine i izrazitim usijanjem emocionalne energije, čineći od svakog stiha varnice, od pesama buktinje sa plamenom srpskog jezika:  Svetigora Tragovi, Nadolaženjepraha, Miris mrtvih trava, Starostavnik, Groboslovi, Nasamo s kamenom, Lađa u kamenici, Putnik sa tisovim štapom… i još Čuvar divljih riječi, Azbučna molitva, Sa izvora čarnih gora, Zemlje jezik, Prolistala štula, Grumen zemlje pred Trojeručicom, Vožde od Serbie, Žertveno polje, Rebra Prokletija, Izlazak Čarnojevića, Božurova carstvo, Kamene čitule, Luč Svetoga Petra Cetinjskoga,Samodrža jezika srpskoga,  Kućni vuk, Ljubve slova,Čuvar orlova, Glasnici iskona, Otvoreno nebo, Uši sa očima, Gladna gora, Milosna Svetlost Svetoga Save – pesnik je značenjski odredio smer svoga pevanja i sagradio osobeni celoviti pesnički sistem, pevajući, opevavajući i upevavajući  centralne tačke kolektivnog bića, potpuno skladnom/harmoničnom skalom: i melodijom/ritmom i jezikom, i versifikacijom, i sadržinom… sve se to sklopilo u savršene lirske slike o stradanju i gubljenju rodnog tla, od one prvopočetne kosovske žrtve  do takođe kosovske, trajno ugrađene u nacionalni okvir. Tako je od sluge srpskog jezika postao gospodar preobražajnih gradivnih reči, dok nam u strašnom upitu/odgovoru i molitvama iz ponora:

„Najveća žiško životvorne vatre,

Što budiš plamom i lava i mrava,

I oživljavaš sve što tvoj gnjev zatre,

Dojko, pod kojom vaskrsava trava,(…)

Izbistri zlu, krv koja svijest muti,

Rascvjetaj ruže i olistaj lovor;

Spali zjap ale pred kojom se ćuti

I mom ponoru oslobodi govor.“

Momirova razgranata psalmična pesma

Samoodredivši pesničko poslanje i pesnički zanat pojmom riječ suđenica pesnik je naglasio ne samo vlastitu meru već i meru onog dela srpskog otadžbinskog pesništva čija su osnova jezik, vera i pismo- kao dubinski stožerni osni temeljac i uzletno-visinska vertikala.aktivirajući najdublje slojeve jezičkog nasleđa istovremeno se aktivira i ozarujuća ekspresivna, osećajna i životodajna energija.

Iz  takve jedne  duhovne riznice, nastajale su njegove lakokrile, smele i prkosne  mladolike, radičevićsko elegične pesme; iz tog najstamenijeg suštinskog korena razgranala se Momirova svetlopslamična pesma, koja nas je ujedno svakim svojim slogom označila i potvrdila u nevernim i prevrtljivim dobima//vremenima; podvižnička pesma jednog pesnika čiji je narod u svakom svom deliću poharan i orobljen, rasrbljen od pamtiveka pa do danas.

Našeg pesnika je upravo uspravnim održavala svest o pesmi i svest o žrtvi. O predačkim kostima rasutim i razvejanim diljem zemljina šara; šta drugo sem žrtve može i da bude kamen temeljac i kosova, i raskućenog metohijskog kućića,, čegra, prokletija, lovćena, morače… šta drugo neko beleg- grobokaz i groboslov!?

I grobozbor, grobopis, samosahranik i razbrat-grob? I kolektivno i lično iskustvo brižljivo upleteno u  svetlopsalmični niz ridanica- brojanica, u produženi natpev tragizma.

To je ta trostruka odrednica, trosturki smisao ove poezije: žrtva i njen kameni beleg iz koga u svim smerovima i smislovima izrasta Momirovo slovo, Momirova pesma. Iz pojedinačne drame, recimo bezgrešne“ Grešnice Jelice“, one koju „Skinuše je jedne gore rane/sa višnjeve rascjetale grane//U zemlji je tajnu ponijela/sa kojim je momkom zanijela// Kolika je grešnica Jelica/ Iz groba joj cvjeta ljubičica... iz neprebrojenih žrtvi Jasenovca u pesmi”Ponoćno opelo uJasenovcugde  koljači ližu krv s noža i dižu zastavu od detinjih koža“, iz slomljenog oltara i krstolomnog oburdavanja Lovćenske kapele, iz kosovskog i pokosovskog ovodobnog  vaja i razbratstva, iz otadžbinskih polom-slika nad čijom se tamnom zapevkom lučno nadnelo“srpsko nebo na tri prsta.“

Pohvala sudbinskoj žrtvi  poput precizne matematičke jednačine rezultirala je riječ-suđenicom, a riječ suđenica pažljivo i brižno označila je etičku dimenzijuMomirovog peva, etičku meru sa kojom se staje i pred onostranom svetlošću, ali pred savremenim čtecima –vidiocima.

Suđenice, rođenice,  roženice, usude, valkire, parke, suđaj… i ine prelje koje predu žicu života, kao personifikovana sudbina odredile su Pesnika koji je sagradio pesničku zidanicu, jadikovku, dramatičnu poemu produženog trajanja srpskog jezika, u kojoj se sleglo i ukrstilo melodijsko, sudbinsko i kolektivno saglasje, u kojoj se ovaplotila slika prepoznavajućeg nacionalnog udesa.

Momirova zidanica ozidana od « Riječi – božje nafore, najboljeg materijala, i od krvi, Od Riječi kojima se čuva sopstvo punoće pevanja o Rodini, Rodu i Bogu, i, kako je pesnik naglasio : pevanja strasnog, preglasnog i kasnog.

Momirova pesma jeste raskošna pohvala jeziku, pohvala svetlosnom slovu u koje se zanavek upisao:

„ Zamišljam te u svemu što si imenovao:

u pčelama, lipama, krticama, kamenu,

vraču, kog je zb og tebe narod kamenovao,

i u sivom sokolu ratniku na ramenu,

u modrim rijekama, gorama i munjama,

u cvijeću i voću, ružama i dunjama;

 

I osluškujem tvoj glas u viju surog vuka,

poju grlice, laste, slavujana i čaplje;

a kada kraguj klikće i kukavica kuka,

Velese, čini mi se da ti sa usana kaplje

smola ranjenog bora i krv raspuklog nara

na usta puna zemlje, mog pepela i žara                                    (“Velestovska bilina“)

 

          Momirova pesma razgranala se iz troznačnog, trojedinog božanskog usmerenja, iz dubine pragovora, prajezika: ona je duhovni uzlazak ka vrhovima jezičkog – osnovnog aktiviziranog i ličnog pamćenja, apstrahovana kost, osnova u temeljnoj slici opstajanja.

Momirova pesma svedočanstvo je, i pamćenje, i opomena, ukazivanje na tačku sudbinske predoređenosti, osa koja se proteže kroz celokupnu tradiciju i kulturu nacionalnog pevanja i pevanja o nacionalnom, ona je putanja  i podvig hodočasnika koji nas uvodi u zatomljeni, prebrisani i marginalizovani, predački prostor

Ako se pesmom čuva jezgro jezika, čestica rodnog tla, ako se pesmom brani iskonom potvrđeno pravo srpskog naroda da bude ono što muje Bog dao, u svom jeziku, zemlji, u temelju svje kuće, u zavetanju, u ognju kojim su progorele i malena Banjska i Gračanica, i Pećaršija i Dečani, Devič, Ljeviška,i Samodreža…. i lovćenska oburdana kapela, i Prizren i Mušutište i Srđa Zlopogleđa i Relja od Pazara i… u nepremerivom prostranstvu bogomolitvenog ishodišta onom jedinstvenom „Spasonosmo rečju“ roditelja našeg naroda,  Svetog Save, gde on kaže:“ Ako je moguće disati /spasonosnom rečju/ i svim što je na sazidanj duše/ i na korist“; ako se reč obogotvorena videlom unutrašnjih očiju, sačuvala, samoodržala, samoosnažila, ponovo samoostvarila vremenski i logički kroz simbolički prostor srpskog naroda, jezika i svetosavlja – a jeste PESAN  Momira Vojvodića je vanvremeni simbol, obnove i vasrsenja jezika jezikom samim – SAMODRŽOM – hramom, crkvicom, krstom poveljom, tapijom ikonom, grumenom zemlje – Bogorodicom Trojeručicom – zaštitnicom srpskog pesništva i srpskog jezika.

Usnio sam riječ suđenicu,

Cio vijek zidam konak duši,

Izdajnik je ko izda svoj jezik,

Verna riječ je kao verna ljuba,

Bog je dao i poredak reči…

Tako je pevao „smerni monah i odani sluga srpskog jezika“, darujući srpskom jeziku obilje versifikacijske, stilske, leksemsko, ritmičko, melodijsko, – bezbrojnu brojanicu gnoma, gotovo molitveno pristupajući u širom raskriljeni jezički prostor, i otuda elegično opevavajući suštinska mesta svoga roda, srpske istorije, životni i mitski prostor svim pesničkim formama : distihom, katrenom, sonetom, magistralama i nadmagistralima, deseteračkim jaukom, vlastitim preciznim osećanjem za meru, tragajući i stvarajući formu, s jedne strane najbližu drevnom usmenom narodnom predanju, s druge, pesmu koja je oživela jezikom i kroz jezik i postala vlastita tvorevina, nadživevši puku smrt svoga tvorca.

Jezičkim sazvučjima, toposima, magijskom kovnicom od reči,sakovao je poput n-  Samodržu jezika srpskoga, preimenovanu u odrednica srpske sadašnjosti, jezički sjaj i ozarenost, snovidnost, usud, najviši kolitveni bruj, srž i rebro jezika, biće jezika, suština naciona, samica doba ograđena rešetkama zla, pod pretećom senkom ništavila, vrtoglava i fantastična kovnica reči, onoh reči koje izviru iz pensika i ucviru u svetlsni psalam.

Sveta reč srpskog jezika SAMODRŽA – pesma srpskog naroda danas, pesma Momira Vojvodića: suzarnica, krstilište, čuvarica, zakrilica, latica u božanskoj kruni božura srpskog jezika.                                                     

***

U martovskoj noći pred konačni odlazak dugo se iz njegove radne sobe čuo zvuk frule.

Poslednja orfejska pesma našeg Momira izlila se kroz melodično-samotni pozdrav sa ovozemnim predelima, a on se prateći njen jasni zvuk, zaputio s onu stranu tajanstva, zašavši zanavek u distihe i epitafe, u groboslove, u zaumnu reč- suđenicu kojom je, i od koje je, celi svoj životni vek zidao konak duši.

U pisaćoj mašini ostale su i dve verzije nezavršene pesme.

Autor teksta Milica Kralj

KOMENTARI



Ostavite odgovor

Vaša adresa e-pošte neće biti objavljena. Neophodna polja su označena *