Srbi su Srbi ne zbog države u kojoj žive, nego zbog srpske kulture koju osećaju kao svoju

Srbi su Srbi ne zbog države u kojoj žive, nego zbog srpske kulture koju osećaju kao svoju

16 aprila 2014

Djurdjevi stupovi 83832Piše: Vladislav Đorđević

Postoji mnogo teorija o tome kako se oblikuju nacionalni identiteti. Sve se svode na dve: državnu i kulturnu. Po državnom modelu, nacionalni identitet grade ljudi kao pripadnici neke državne zajednice.

1. Državni model: SAD i Francuska

Tipičan primer državnog modela jesu SAD. Amerikanci su oni koji su državljani SAD bez obzira na svoj kulturni ili etnički identitet. Država je ta koja Amerikancima daje osećaj nacionalnog identiteta.

Istorijski, američki model je preuzet od revolucionarne Francuske. I danas u Francuskoj službeno vlada taj državni model. Francuz je onaj ko je državljanin Francuske. Zato Francuska ne priznaje postojanje nacionalnih manjina. Po državnom modelu, svi državljani Francuske su Francuzi, a oni koji to nisu naprosto su stranci. Stoga nacionalnih manjina nema.

2. Neuspešna primena državnog modela: Ugarska i Hrvatska

Francusko-američki model nacionalnog identiteta pokušali su da primene u Ugarskoj revolucionari XIX veka. Oni su po uzoru na Francusku i SAD stvorili teoriju da su svi stanovnici Ugarske Ugari bez obzira na etničku pripadnost. To je teorija o „ugarskom političkom narodu”. Teorija nije zaživela. Nemađarski narodi Ugarske – a njih je u Ugarskoj XIX veka bilo više od polovine stanovništva Ugarske – nisu se osećali „političkim Ugarima”.

Ideju o „političkom ugarstvu” preuzeli su Hrvati XIX veka i stvorili teoriju o „hrvatskom političkom narodu”. Ona je direktno preuzeta od ugarskih revolucionara, a indirektno od francusko-američkih. Po toj teoriji, svi stanovnici Hrvatske su „politički Hrvati”. Teorija nije zaživela. Nehrvatski narodi Hrvatske nisu se identifikovali sa „političkim hrvatstvom”.

3. Kulturni model

Po kulturnom modelu, nacionalni identitet grade ljudi kao pripadnici neke kulture. Taj model su koncipirali nemački istoričari i primenljiv je na veći deo Evrope.

4. Srbi

Poput većine drugih evropskih naroda, Srbi slede kulturni model nacionalnog identiteta. Posledice te činjenice su značajne.

Srpski nacionalni identitet na zavisi od državljanstva. Kada bi važio državni model nacionalnog identiteta svi stanovnici Srbije bili bi Srbijanci. Ali ne osećaju se svi stanovnici Srbije Srbijancima. Zapravo, ne osećaju se ni svi Srbi u Srbiji Srbijancima. Gotovo da nema Srbina u Vojvodini koji sebe smatra Srbijancem. Neki vojvođanski Srbi čak bi se i uvredili kada bi bili nazvani Srbijancima. Štaviše, taj termin nerado na sebe primenjuju i Srbi južno od Save i Dunava. Srbi spadaju u veoma retke narode koji izbegavaju da na sebe primene naziv koji proističe iz naziva sopstvene države.

Jedan od načina da se taj apsurd anulira jeste taj da se naziv države promeni i da se naša otadžbina umesto Srbija zove Srpska. Time bi bio otklonjen apsurdni jaz između državnog identiteta (srbijanstvo) i etničkog identiteta konstitutivnog naroda države (srpstvo). Kad bi se naša država nazvala Srpska, procvetalo bi srpsko nacionalno osećanje i povećao osećaj povezanosti Srba sa obe strane Drine.

Nesrpski narodi u Srbiji se ne osećaju Srbijancima, a takvima se ne osećaju ni mnogi Srbi. Sa druge strane, postoje mnogi Srbi koji ne stanuju u Srbiji i koji nisu njeni državljani. To je moguće jer srpski nacionalni identitet ne oblikuje država, već određena kultura.

5. Temelji srpskog identiteta

Među srpskom inteligencijom postoji nekoliko mišljenja o temeljima srpskog nacionalnog identiteta. U krugovima lingvista i filologa dominira romantičarska ideja da je srpski jezik temelj srpskog identiteta. Koliko je ova ideja pogrešna svedoči jednostavna činjenica da većina onih koji govore srpskim jezikom sebe ne smatra Srbima. Zapravo, među srbomrscima najviše je onih koji govore srpskim jezikom. Ante Starčević, Ivan Frank, Ante Pavelić, Maks Luburić, Franjo Tuđman – samo se neki iz te grupe.

U krugovima književnika i umetnika prevladava mišljenje da srpska književnost, posebno usmena, čini okosnicu srpskog identiteta. Problem je u tome što međe srpske književnosti nisu potpuno jasne. Osim toga, neke tipične srpske književne forme – poput epskog deseterca – imaju i Hrvati i Bošnjaci, a u nekima od njih oni izražavaju i najveće antisrpstvo.

Ni jezik ni folkloristika nisu najpouzdaniji čuvari srpstva. Najpouzdaniji čuvar srpstva jeste pravoslavlje. Ta teze ima svoje istorijsku i aktuelnu potvrdu. Bilo je Srba i katolika i muslimana (ima ih i danas), ali istorijski je potvrđeno da se svi pravoslavni otpadnici pre ili kasnije odnarode.

Ako je pravoslavlje najbolji čuvar srpstva, onda je negovanje pravoslavne kulture i duhovnosti najvažniji činilac uspona srpstva. Srpstvo može da postoji i bez srpske države. Srbi su živeli i bez svoje države, a i sada mnogi žive izvan nje. Ali svakog Srbina ujedinjuje u srpstvu njegova pravoslavna vera (ili bar pravoslavno poreklo).

Savremena kriza srpskog nacionalnog identiteta može se dovesti u direktnu vezu sa lutanjima i smutnjama u srpskom pravoslavlju. Nagrizanje srpstva posledica je tihog, ali neumoljivog udaljavanja od pravoslavnog kulturnog obrasca. Za taj negativan trend najodgovornija je srpska elita. Rasrbljavanje je direktna posledica nesposobnosti srpske duhovne i kulturne elite da pravoslavlje učini plodnom državnom i narodnom idejom. Da bi elita mogla prigrliti pravoslavlje možda su potrebne i neke organizacione reforme u sámom srpskom pravoslavlju.

6. Zaključak

Model državnog nacionalnog identiteta dosledno se sprovodi u SAD i drugim bivšim engleskim kolonijama (Kanada, Australija, Novi Zeland itd.). Zvanična Francuska takođe zastupa taj model, ali bez nade u uspeh, jer je francuski nacionali identitet oblikovan zapravo kulturom, a ne državom. Uopšte uzev, u Evropi dominira kulturni model nacionalnog identiteta.

Nacionalni identitet Srba određen je isključivo kulturom. Srbi su Srbi ne zbog države u kojoj žive, nego zbog srpske kulture koju osećaju kao svoju. Stoga ima i nesrba u Srbiji, a i Srba van Srbije. Činjenica da Srbi nepokolebljivo slede kulturni model nacionalnog identiteta sugeriše da je negovanje srpske kulture, kako u Srbiji tako i izvan nje, od prvorazrednog nacionalnog i državnog značaja. Mnogi su činioci koji sačinjavaju srpsku kulturu, ali najvažniji su: jezik (srpski), pismo (ćirilica) i religija (pravoslavlje). Negovanje ovih i drugih kulturnih vrednosti moralo bi biti od prvorazrednog državnog značaja.

(Catena mundi)

KOMENTARI



Jedan komentar

  1. Serbon says:

    "Da bi elita mogla prigrliti pravoslavlje možda su potrebne i neke organizacione reforme u sámom srpskom pravoslavlju." Odlična konstatacija! Pa zato se i zakovara u SPC srkvi ekumena., tj globalizacija pravoslavlja! Dakle, problem je u samom sv. Sinodu zašto vernicima ne objasne kojim kursem se vodi SPC i pod čijim patronatom!? Ruska PC se od pokrštavanja pravoslavlja distancirala za razliku od SPC!!! Primedba: Nisu li Srbi imali državu pre od Francuske, čak 500 godina? Zar nije Država Dušanova Srbija bila najuređeniji društaveni poredak za svim zakonima i Ustavom! Gde je u to doba bila francuska civilizacija, a o Amerikancima kada govorite, onda bi bilo pravedno da govorite o Indijancima, jer sve ostalo je kod Amera plagijat! Veliki Pozdrav od Serbona!

Ostavite odgovor

Vaša adresa e-pošte neće biti objavljena. Neophodna polja su označena *